نويسنده: شهيد مرتضى مطهري

عناوين:

1- مقدمه

2- زندگي امروز و ازدواج موقت

3- جوان امروز و دوره بلوغ و بحران جنسي

4- رهباني�?�?�?�?�?ت موقت ، كمونيسم جنسي يا ازدواج موقت؟؟

5- ازدواج آزمايشي

6- راسل و نظريه ازدواج موقت

7- معايب و م�?اسد نكاح منقطع ومسئله تعدد زوجات

8- سرنوشت �?رزندان در ازدواج موقت

9- ازدواج موقت و مسئله حرمسرا

10- علل اجتماعي حرمسرا سازي

11- آيا تشريع ازدواج موقت ، براي تامين هوسراني است؟

12- حرمسرا در دنياي امروز

13- منع خلي�?ه از ازدواج موقت

14- حديثي از امام علي (ع)

15- انتقادات

نويسنده: شهيد مرتضى مطهري عناوين: 1- مقدمه 2- زندگي امروز و ازدواج موقت 3- جوان امروز و دوره بلوغ و بحران جنسي 4- رهباني�?�?�?�?�?ت موقت ، كمونيسم جنسي يا ازدواج موقت؟؟ 5- ازدواج آزمايشي 6- راسل و نظريه ازدواج موقت 7- معايب و م�?اسد نكاح منقطع ومسئله تعدد زوجات 8- سرنوشت �?رزندان در ازدواج موقت 9- ازدواج موقت و مسئله حرمسرا 10- علل اجتماعي حرمسرا سازي 11- آيا تشريع ازدواج موقت ، براي تامين هوسراني است؟ 12- حرمسرا در دنياي امروز 13- منع خلي�?ه از ازدواج موقت 14- حديثي از امام علي (ع) 15- انتقادات 1- مقدمه من بر خلا�? بسيارى از ا�?راد،از تشكيكات و ايجاد شبهه�?هايى كه در مسايل اسلامى مى�?شود- با همه علاقه و اعتقادى كه به اين دين دارم- به هيچ وجه ناراحت نمى�?شوم،بلكه در ته دلم خوشحال مى�?شوم زيرا معتقدم و در عمر خود به تجربه مشاهده كرده�?ام كه اين آيين مقدس آسمانى در هر جبهه از جبهه�?ها كه بيشتر مورد حمله و تعرض واقع شده،با نيرومندى و سرا�?رازى و جلوه و رونق بيشترى آشكار شده است. خاصيت�?حقيقت همين است كه شك و تشكيك به روشن شدن آن كمك مى�?كند. شك مقدمه يقين،و ترديد پلكان تحقيق است.در رساله زنده بيدار از رساله ميزان العمل غزالى نقل مى�?كند كه: «...گ�?تار ما را �?ايده اين بس باشد كه تو را در عقايد كهنه و موروثى به شك مى�?ا�?كند زيرا شك پايه تحقيق است و كسى كه شك نمى�?كند درست تامل نمى�?كند. و هر كه درست ننگرد، خوب نمى�?بيند و چنين كسى در كورى و حيرانى بسر مى�?برد.» بگذاريد بگويند و بنويسند و سمينار بدهند و ايراد بگيرند،تا آنكه بدون آنكه خود بخواهند وسيله روشن شدن حقايق اسلامى گردند. يكى از قوانين درخشان اسلام از ديدگاه مذهب جع�?رى-كه مذهب رسمى كشور ماست-اين است كه ازدواج به دو نحو مى�?تواند صورت بگيرد:دائم و موقت. ازدواج موقت و دائم در پاره�?اى از آثار با هم يكى هستند و در قسمتى اختلا�? دارند. آنچه در درجه اول ايندو را از هم متمايز مى�?كند،يكى اين است كه زن و مرد تصميم مى�?گيرند به طور موقت�?با هم ازدواج كنند و پس از پايان مدت اگر مايل بودند تمديد كنند تمديد مى�?كنند و اگر مايل نبودند از هم جدا مى�?شوند. ديگر اينكه از لحاظ شرايط،آزادى بيشترى دارند كه به طور دلخواه به هر نحو كه بخواهند پيمان مى�?بندند.مثلا در ازدواج دائم خواه ناخواه مرد بايد عهده�?دار مخارج روزانه و لباس و مسكن و احتياجات ديگر زن از قبيل دارو و طبيب بشود،ولى در ازدواج موقت�?بستگى دارد به قرارداد آزادى كه ميان طر�?ين منعقد مى�?گردد;ممكن است مرد نخواهد يا نتواند متحمل اين مخارج بشود يا زن نخواهد از پول مرد است�?اده كند. در ازدواج دائم،زن خواه ناخواه بايد مرد را به عنوان رئيس خانواده بپذيرد و امر او را در حدود مصالح خانواده اطاعت كند،اما در ازدواج موقت�?بسته به قراردادى است كه ميان آنها منعقد مى�?گردد. در ازدواج دائم،زن و شوهر خواه ناخواه از يكديگر ارث مى�?برند،اما در ازدواج موقت چنين نيست. پس ت�?اوت اصلى و جوهرى ازدواج موقت�?با ازدواج دائم در اين است كه ازدواج موقت از لحاظ حدود و قيود«آزاد»است،يعنى وابسته به اراده و قرارداد طر�?ين است;حتى موقت�?بودن آن نيز در حقيقت نوعى آزادى به طر�?ين مى�?بخشد و زمان را در اختيار آنها قرار مى�?دهد. در ازدواج دائم،هيچ كدام از زوجين بدون جلب رضايت ديگرى حق ندارند از بچه�?دار شدن و توليد نسل جلوگيرى كنند،ولى در ازدواج موقت جلب رضايت طر�? ديگر ضرورت ندارد. در حقيقت،اين نيز نوعى آزادى ديگر است كه به زوجين داده شده است. اثرى كه از اين ازدواج توليد مى�?شود يعنى �?رزندى كه به وجود مى�?آيد،با �?رزند ناشى از ازدواج دائم هيچ گونه ت�?اوتى ندارد. مهر،هم در ازدواج دائم لازم است و هم در ازدواج موقت،با اين ت�?اوت كه در ازدواج موقت عدم ذكر مهر موجب بطلان عقد است و در ازدواج دائم عقد باطل نيست، مهر المثل تعيين مى�?شود. همان طورى كه در عقد دائم،مادر و دختر زوجه بر زوج،و پدر و پسر زوج بر زوجه حرام و محرم مى�?گردند،در عقد منقطع نيز چنين است،و همان طورى كه خواستگارى كردن زوجه دائم بر ديگران حرام است�?خواستگارى زوجه موقت نيز بر ديگران حرام است.همان طورى كه زناى با زوجه دائم غير،موجب حرمت ابدى مى�?شود زناى با زوجه موقت نيز موجب حرمت ابدى مى�?شود.همان طورى كه زوجه دائم بعد از طلاق بايد مدتى عده نگه دارد زوجه موقت نيز بعد از تمام شدن مدت يا بخشيدن آن بايد عده نگه دارد با اين ت�?اوت كه عده زن دائم سه نوبت عادت ماهانه است و عده زن غير دائم دو نوبت�?يا چهل و پنج روز.در ازدواج دائم جمع ميان دو خواهر جايز نيست،در ازدواج موقت نيز روا نيست. اين است آن چيزى كه به نام ازدواج موقت�?يا نكاح منقطع در �?قه شيعه آمده است و قانون مدنى ما نيز عين آن را بيان كرده است. بديهى است كه ما طر�?دار اين قانون با اين خصوصيات هستيم.و اما اينكه مردم ما به نام اين قانون سوء است�?اده�?هايى كرده و مى�?كنند،ربطى به قانون ندارد.لغو اين قانون جلوى آن سوء است�?اده�?ها را نمى�?گيرد بلكه شكل آنها را عوض مى�?كند بعلاوه صدها م�?اسدى كه از خود لغو قانون برمى�?خيزد. ما نبايد آنجا كه انسانها را بايد اصلاح و آگاه كنيم،به دليل عدم عرضه و لياقت در اصلاح انسانها مرتبا به جان مواد قانونى بي�?تيم،انسانها را تبرئه كنيم و قوانين را مسؤول بدانيم. اكنون ببينيم با بودن ازدواج دائم چه ضرورتى هست كه قانونى به نام قانون ازدواج موقت�?بوده باشد.آيا ازدواج موقت-به قول نويسندگان�?«زن روز»- با حيثيت انسانى زن و با روح اعلاميه حقوق بشر منا�?ات دارد؟آيا ازدواج موقت اگر هم لازم بوده است،در دوران كهن لازم بوده است اما زندگى و شرايط و اقتضاى زمان حاضر با آن موا�?قت ندارد؟ ما اين مطلب را تحت دو عنوان بررسى مى�?كنيم: ال�?.زندگى امروز و ازدواج موقت. ب.م�?اسد و معايب ازدواج موقت. 2-زندگى امروز و ازدواج موقت چنانكه قبلا دانستيم ازدواج دائم مسؤوليت و تكلي�? بيشترى براى زوجين توليد مى�?كند.به همين دليل پسر يا دخترى را نمى�?توان يا�?ت كه از اول بلوغ طبيعى كه تحت �?شار غريزه قرار مى�?گيرد آماده ازدواج دائم باشد.خاصيت عصر جديد اين است كه �?اصله بلوغ طبيعى را با بلوغ اجتماعى و قدرت تشكيل عائله زيادتر كرده است.اگر در دوران ساده قديم يك پسر بچه در سنين اوايل بلوغ طبيعى از عهده شغلى كه تا آخر عمر به عهده او گذاشته مى�?شد برمى�?آمد،در دوران جديد ابدا امكان پذير نيست.يك پسر مو�?ق در دوران تحصيل كه دبستان و دبيرستان و دانشگاه را بدون تاخير و رد شدن در امتحان آخر سال و يا در كنكور دانشگاه گذرانده باشد،در 25 سالگى �?ارغ التحصيل مى�?گردد و از اين به بعد مى�?تواند درآمدى داشته باشد.قطعا سه چهار سال هم طول مى�?كشد تا بتواند سر و سامان مختصرى براى خود تهيه كند و آماده ازدواج دائم گردد.همچنين است�?يك دختر مو�?ق كه دوران تحصيل را مى�?خواهد طى كند. 3- جوان امروز و دوره بلوغ و بحران جنسى شما اگر امروز يك پسر محصل هجده ساله را كه شور جنسى او به اوج خود رسيده است تكلي�? به ازدواج بكنيد،به شما مى�?خندند.همچنين است�?يك دختر محصل شانزده ساله.عملا ممكن نيست اين طبقه در اين سن زير بار ازدواج دائم بروند و مسؤوليت�?يك زندگى را-كه وظاي�? زيادى براى آنها نسبت�?به يكديگر و نسبت�?به �?رزندان آينده�?شان ايجاد مى�?كند-بپذيرند. 4- رهبانيت موقت�?يا كمونيسم جنسى يا ازدواج موقت؟ از شما مى�?پرسم:آيا با اين حال،با طبيعت و غريزه چه ر�?تارى بكنيم؟آيا بيعت�?حاضر است�?به خاطر اينكه وضع زندگى ما در دنياى امروز اجازه نمى�?دهد كه در سنين شانزده سالگى و هجده سالگى ازدواج كنيم دوران بلوغ را به تاخير بيندازد و تا ما �?ارغ التحصيل نشده�?ايم غريزه جنسى از سر ما دست�?بردارد؟ آيا جوانان حاضرند يك دوره�?«رهبانيت موقت�?»را طى كنند و خود را سخت تحت �?شار و رياضت قرار دهند تا زمانى كه امكانات ازدواج دائم پيدا شود؟�?رضا جوانى حاضر گردد رهبانيت موقت را بپذيرد،آيا طبيعت�?حاضر است از ايجاد عوارض روانى سهمگين و خطرناكى كه در اثر ممانعت از اعمال غريزه جنسى پيدا مى�?شود و روانكاوى امروز از روى آنها پرده برداشته است صر�? نظر كند؟ دو راه بيشتر باقى نمى�?ماند:يا اينكه جوانان را به حال خود رها كنيم و به روى خود نياوريم;به يك پسر اجازه دهيم از صدها دختر كام برگيرد،و به يك دختر اجازه دهيم با دهها پسر رابطه نامشروع داشته باشد و چندين بار سقط جنين كند،يعنى عملا كمونيسم جنسى را بپذيريم;و چون به پسر و دختر«متساويا»اجازه داده�?ايم،روح اعلاميه حقوق بشر را از خود شاد كرده�?ايم،زيرا روح اعلاميه حقوق بشر از نظر بسيارى از كوته�?�?كران اين است كه زن و مرد اگر بناست�?به جهنم دره هم سقوط كنند دوش به دوش يكديگر و بازو به بازوى هم و بالاخره�?«متساويا»سقوط كنند. آيا اينچنين پسران و دخترانى با چنين روابط �?راوان و بيحدى در دوران تحصيل، پس از ازدواج دائم مرد زندگى و زن خانواده خواهند بود؟ راه دوم ازدواج موقت و آزاد است.ازدواج موقت در درجه اول زن را محدود مى�?كند كه در آن واحد زوجه دو ن�?ر نباشد.بديهى است كه محدود شدن زن مستلزم محدود شدن مرد نيز خواه ناخواه هست.وقتى كه هر زنى به مرد معينى اختصاص پيدا كند قهرا هر مردى هم به زن معينى اختصاص پيدا مى�?كند،مگر آنكه از يك طر�? عدد بيشترى باشند.بدين ترتيب پسر و دختر دوران تحصيل خود را مى�?گذرانند بدون آنكه رهبانيت موقت و عوارض آن را تحمل كرده باشند و بدون آنكه در ورطه كمونيسم جنسى ا�?تاده باشند. 5- ازدواج آزمايشى اين ضرورت اختصاص به ايام تحصيل ندارد،در شرايط ديگر نيز پيش مى�?آيد. اصولا ممكن است زن و مردى كه خيال دارند با هم به طور دائم ازدواج كنند و نتوانسته�?اند نسبت�?به يكديگر اطمينان كامل پيدا كنند،به عنوان ازدواج آزمايشى براى مدت موقتى با هم ازدواج كنند;اگر اطمينان كامل به يكديگر پيدا كردند ادامه مى�?دهند و اگر نه از هم جدا مى�?شوند. من از شما مى�?پرسم:اينكه اروپاييان وجود يك عده از زنان بدكار را در محل معين از هر شهرى تحت نظر و مراقبت دولت لازم و ضرورى مى�?دانند براى چيست؟ آيا جز اين است كه وجود مردان مجردى را كه قادر به ازدواج دائم نيستند خطر بزرگى براى خانواده�?ها به حساب مى�?آورند؟ 6- راسل و نظريه ازدواج موقت برتراند راسل �?يلسو�? معرو�? انگليسى در كتاب زناشويى و اخلاق مى�?گويد: «...در واقع اگر درست�?بينديشيم پى مى�?بريم كه �?واحش معصوميت كانون خانوادگى و پاكى زنان و دختران ما را ح�?ظ مى�?كنند.هنگامى كه اين عقيده را لكى در بحبوحه عصر ويكتوريا ابراز كرد،اخلاقيون سخت آزرده شدند بى آنكه خود علت آن را بدانند،اما هرگز نتوانستند خطاى عقيده لكى را به ثبوت رسانند.زبان حال اخلاقيون مزبور با تمام منطقشان اين است كه�?«اگر مردم از تعليمات ما پيروى مى�?كردند ديگر �?حشاء وجود نمى�?داشت�?»اما ايشان به خوبى مى�?دانند كه كسى توجه به حر�?شان نمى�?كند». اين است �?رمول �?رنگى چاره جويى خطر مردان و زنانى كه قادر به ازدواج دائم نيستند و آن بود �?رمولى كه اسلام پيشنهاد كرده است.آيا اگر اين �?رمول �?رنگى به كار بسته شود و گروهى زن بدبخت�?به اي�?اى اين وظي�?ه اجتماعى!اختصاص داده شوند، آن وقت زن به مقام واقعى و حيثيت انسانى خود رسيده است و روح اعلاميه حقوق بشر شاد شده است؟ برتراند راسل رسما در كتاب خود �?صلى تحت عنوان ازدواج تجربى باز كرده است. وى مى�?گويد: «قاضى ليندزى كه ساليان متمادى مامور دادگاه دنور بوده و در اين مقام �?رصت مشاهده حقايق زيادى داشته پيشنهاد مى�?كند كه ترتيبى به نام�?«ازدواج ر�?اقتى�?» داده شود.متاس�?انه پست رسمى خود را(در امريكا)از دست داد،زيرا مشاهده شد كه او بيش از ايجاد حس گناهكارى در �?كر سعادت جوانان است.براى عزل او كاتوليكها و �?رقه ضد سياه پوستان از بذل مساعى خوددارى نكردند. پيشنهاد ازدواج ر�?اقتى را يك محا�?ظه�?كار خردمند كرده است و منظور از آن ايجاد ثباتى در روابط جنسى است.ليندزى متوجه شده كه اشكال اساسى در ازدواج �?قدان پول است.ضرورت پول �?قط از لحاظ اط�?ال احتمالى نيست،بلكه از اين لحاظ است كه تامين معيشت از جانب زن برازنده نيست.و به اين ترتيب نتيجه مى�?گيرد كه جوانان بايد مبادرت به ازدواج ر�?اقتى كنند كه از سه لحاظ با ازدواج عادى مت�?اوت است:اولا منظور از ازدواج توليد نسل نخواهد بود.ثانيا مادام كه زن جوان �?رزندى نياورده و حامله نشده طلاق با رضايت طر�?ين ميسر خواهد بود. ثالثا زن در صورت طلاق مستحق كمك خرجى براى خوراك خواهد بود...من هيچ ترديدى در مؤثر بودن پيشنهادات ليندزى ندارم و اگر قانون آن را مى�?پذير�?ت تاثير زيادى در بهبود اخلاق مى�?كرد.» آنچه ليندزى و راسل آن را«ازدواج ر�?اقتى�?»مى�?نامند گر چه با ازدواج موقت اسلامى اندك �?رقى دارد اما حكايت مى�?كند كه مت�?كرانى مانند ليندزى و راسل به اين نكته پى�?برده�?اند كه تنها ازدواج دائم و عادى وا�?ى به همه احتياجات اجتماع نيست. مشخصات قانون ازدواج موقت و ضرورت وجود آن و عدم ك�?ايت ازدواج دائم به تنهايى براى ر�?ع احتياجات بشرى بالاخص در عصر حاضر،مورد بررسى قرار گر�?ت.اكنون مى�?خواهيم به اصطلاح آن طر�? سكه را مطالعه كنيم،ببينيم ازدواج موقت چه زيانهايى ممكن است در بر داشته باشد.مقدمتا مى�?خواهم مطلبى را تذكر دهم: در ميان تمام موضوعات و مسائل و زمينه�?هاى اظهار نظر كه براى بشر وجود داشته و دارد،هيچ موضوع و زمينه�?اى به اندازه بحث در تاريخ علوم و عقايد و سنن و رسوم و آداب بشرى گنگ و پيچيده نيست و به همين جهت در هيچ موضوعى بشر به اندازه اين موضوعات ياوه نبا�?ته است و ات�?اقا در هيچ موضوعى هم به اندازه اين موضوعات شهوت اظهار نظر نداشته است. از باب مثال اگر كسى اطلاعاتى در �?لس�?ه و عر�?ان و تصو�? و كلام اسلامى داشته باشد و آنگاه پاره�?اى از نوشته�?هاى امروز را-كه غالبا اقتباس از خارجيها و يا عين گ�?ته�?هاى آنهاست-خوانده باشد،مى�?�?همد كه من چه مى�?گويم.مثل اين است كه مستشرقين و اتباع و اذنابشان براى اظهار نظر در اين گونه مسائل همه چيز را لازم مى�?دانند مگر اينكه خود آن مسائل را عميقا ب�?همند و بشناسند. مثلا در اطرا�? مساله�?اى كه در عر�?ان اسلامى به نام�?«وحدت وجود»معرو�? است چه حر�?ها كه زده نشده است!�?قط جاى يك چيز خالى است و آن اينكه وحدت وجود چيست و قهرمانان آن در عر�?ان اسلامى از قبيل محيى الدين عربى و صدر المتالهين شيرازى چه تصورى از وحدت وجود داشته�?اند؟ من وقتى كه برخى اظهار نظرهاى مندرج در چند شماره مجله زن روز را درباره نكاح منقطع خواندم بى�?اختيار به ياد مساله وحدت وجود ا�?تادم;ديدم همه حر�?ها به ميان آمده است جز همان چيزى كه روح اين قانون را تشكيل مى�?دهد و منظور قانونگذار بوده است. البته اين قانون چون يك�?«ميراث شرقى�?»است اين اندازه مورد بى�?مهرى است و اگر يك�?«تح�?ه غربى�?»بود اين طور نبود.قطعا اگر اين قانون از مغرب زمين آمده بود امروز كن�?رانسها و سمينارها داده مى�?شود كه منحصر كردن ازدواج به ازدواج دائم با شرايط نيمه دوم قرن بيستم تطبيق نمى�?كند،نسل امروز زير بار اينهمه قيود ازدواج دائم نمى�?رود،نسل امروز مى�?خواهد آزاد باشد و آزاد زندگى كند و جز زير بار ازدواج آزاد كه همه قيود و حدودش را شخصا انتخاب و اختيار كرده باشد نمى�?رود... و به همين دليل اكنون كه اين زمزمه از غرب بلند شده و كسانى امثال برتراند راسل مساله�?اى تحت عنوان�?«ازدواج ر�?اقتى�?»پيشنهاد مى�?كنند،پيش بينى مى�?شود كه بيش از آن اندازه كه اسلام خواسته استقبال شود و ازدواج دائم را پشت�?سر بگذارد و ما در آينده مجبور بشويم از ازدواج دائم د�?اع و تبليغ كنيم. 7- معايب و م�?اسدى نكاح منقطع و مسئله تعداد زوجات 1.پايه ازدواج بايد بر دوام باشد.زوجين از اول كه پيمان زناشويى مى�?بندند بايد خود را براى هميشه متعلق به يكديگر بدانند و تصور جدايى در مخيله آنها خطور نكند. عليهذا ازدواج موقت نمى�?تواند پيمان استوارى ميان زوجين باشد. اينكه پايه ازدواج بايد بر دوام باشد،بسيار مطلب درستى است ولى اين ايراد وقتى وارد است كه بخواهيم ازدواج موقت را جانشين ازدواج دائم كنيم و ازدواج دائم را منسوخ نماييم. بدون شك هنگامى كه طر�?ين قادر به ازدواج دائم هستند و اطمينان كامل نسبت�?به يكديگر پيدا كرده�?اند و تصميم دارند براى هميشه متعلق به يكديگر باشند پيمان ازدواج دائم مى�?بندند. ازدواج موقت از آن جهت تشريع شده است كه ازدواج دائم به تنهايى قادر نبوده است كه در همه شرايط و احوال ر�?ع احتياجات بشر را بكند و انحصار به ازدواج دائم مستلزم اين بوده است كه ا�?راد يا به رهبانيت موقت مكل�? گردند و يا در ورطه كمونيسم جنسى غرق شوند.بديهى است كه هيچ پسر يا دخترى آنجا كه برايش زمينه يك زناشويى دائم و هميشگى �?راهم است�?خود را با يك امر موقتى سرگرم نمى�?كند. 2.ازدواج موقت از طر�? زنان و دختران ايرانى-كه شيعه مذهب مى�?باشنداستقبال نشده است و آن را نوعى تحقير براى خود دانسته�?اند.پس ا�?كار عمومى خود مردم شيعه نيز آن را طرد مى�?كند. جواب اين است كه اولا من�?وريت متعه در ميان زنان مولود سوء است�?اده�?هايى است كه مردان هوسران در اين زمينه كرده�?اند و قانون بايد جلو آنها را بگيرد و ما درباره اين سوء است�?اده�?ها بحث�?خواهيم كرد.ثانيا انتظار اينكه ازدواج موقت�?به اندازه ازدواج دائم استقبال شود-در صورتى كه �?لس�?ه ازدواج موقت عدم آمادگى يا عدم امكان طر�?ين يا يك طر�? براى ازدواج دائم است-انتظار بيجا و غلطى است. 3.نكاح منقطع بر خلا�? حيثيت و احترام زن است،زيرا نوعى كرايه دادن آدم و جواز شرعى آدم �?روشى است;خلا�? حيثيت انسانى زن است كه در مقابل وجهى كه از مردى مى�?گيرد وجود خود را در اختيار او قرار دهد. اين ايراد از همه عجيب�?تر است.اولا ازدواج موقت�?با مشخصاتى كه در مقاله پيش گ�?تيم،چه ربطى به اجاره و كرايه دارد و آيا محدوديت مدت ازدواج موجب مى�?شود كه از صورت ازدواج خارج و شكل اجاره و كرايه به خود بگيرد؟آيا چون حتما بايد مهر معين و قطعى داشته باشد كرايه و اجاره است؟كه اگر بدون مهر بود و مرد چيزى نثار زن نكرد،زن حيثيت انسانى خود را باز يا�?ته است؟ما درباره مساله مهر جداگانه بحث�?خواهيم كرد. از قضا �?قها تصريح كرده�?اند و قانون مدنى نيز بر همان اساس مواد خود را تنظيم كرده است كه ازدواج موقت و ازدواج دائم از لحاظ ماهيت قرارداد هيچ گونه ت�?اوتى با هم ندارند و نبايد داشته باشند;هر دو ازدواجند و هر دو بايد با ال�?اظ مخصوص ازدواج صورت بگيرند و اگر نكاح منقطع را با صيغه�?هاى مخصوص اجاره و كرايه بخوانند باطل است. ثانيا از كى و چه تاريخى كرايه آدم منسوخ شده است؟تمام خياطها و باربرها، تمام پزشكها و كارشناسها،تمام كارمندان دولت از نخست وزير گر�?ته تا كارمند دون رتبه،تمام كارگران كارخانه�?ها آدمهاى كرايه�?اى هستند . ثالثا زنى كه به اختيار و اراده خود با مرد بخصوصى عقد ازدواج موقت مى�?بندد آدم كرايه�?اى نيست و كارى بر خلا�? حيثيت و شرا�?ت انسانى نكرده است.اگر مى�?خواهيد زن كرايه�?اى را بشناسيد،اگر مى�?خواهيد بردگى زن را ببينيد،به اروپا و امريكا س�?ر كنيد و سرى به كمپانيهاى �?يلمبردارى بزنيد تا ببينيد زن كرايه�?اى يعنى چه. ببينيد چگونه كمپانيهاى مزبور،حركات زن،ژستهاى زن،اطوار زنانه زن،هنرهاى جنسى زن را به معرض �?روش مى�?گذارند.بليطهايى كه شما براى سينماها و تئاترها مى�?خريد،در حقيقت اجاره بهاى زنهاى كرايه�?اى را مى�?پردازيد.ببينيد در آنجا زن بدبخت�?براى اينكه پولى بگيرد تن به چه كارهايى مى�?دهد.مدتها تحت نظر متخصصان كار آزموده و شري�?!بايد رموز تحريكات جنسى را بياموزد،بدن و روح و شخصيت�?خود را در اختيار يك مؤسسه پول درآورى قرار دهد براى اينكه مشتريان بيشترى براى آن مؤسسه پيدا كند. سرى به كاباره�?ها و هتلها بزنيد،ببينيد زن چه شرا�?تى به دست آورده است و براى اينكه مزد ناچيزى بگيرد و جيب �?لان پولدار را پرتر كند چگونه بايد همه حيثيت و شرا�?ت�?خود را در اختيار مهمانان قرار دهد. زن كرايه�?اى آن مانكنها هستند كه اجير و مزدور �?روشندگيهاى بزرگ مى�?شوند و شر�? و عزت خود را وسيله پيشر�?ت و توسعه حرص و آز آنها قرار مى�?دهند. زن كرايه�?اى آن زنى است كه براى جلب مشترى براى يك مؤسسه اقتصادى،با هزاران اطوار-كه اغلب آنها تصنعى و به خاطر انجام وظي�?ه مزدورى است-روى ص�?حه تلويزيون ظاهر مى�?شود و به ن�?ع يك كالاى تجارتى تبليغ مى�?كند. كيست كه نداند امروز در مغرب زمين،زيبايى زن،جاذبه جنسى زن،آواز زن، هنر و ابتكار زن،روح و بدن زن و بالاخره شخصيت زن وسيله حقير و ناچيزى در دمت�?سرمايه�?دارى اروپا و امريكاست؟و متاس�?انه شما-دانسته يا ندانسته- زن شري�? و نجيب ايرانى را به سوى اينچنين اسارتى مى�?كشانيد.من نمى�?دانم چرا اگر زنى با شرايط آزاد با يك مرد به طور موقت ازدواج كند زن كرايه�?اى محسوب مى�?شود،اما اگر زنى در يك عروسى يا شب نشينى در مقابل چشمان حريص هزار مرد و براى ارضاء تمايلات جنسى آنها حنجره خود را پاره كند و هزار و يك نوع معلق بزند تا مزد معينى دريا�?ت دارد زن كرايه�?اى محسوب نمى�?شود. آيا اسلام كه جلو مردان را از اين گونه بهره�?بردارى�?ها از زن گر�?ته است و خود زن را به اين اسارت آگاه و او را از تن دادن به آن و ارتزاق از آن منع كرده است،مقام زن را پايين آورده است�?يا اروپاى نيمه دوم قرن بيستم؟ اگر روزى زن به درستى آگاه و بيدار شود و دامهايى كه مرد قرن بيستم در سر راه او گذاشته و مخ�?ى كرده بشناسد،عليه تمام اين �?ريبها قيام خواهد كرد و آن وقت تصديق خواهد كرد يگانه پناهگاه و حامى جدى و راستگوى او قرآن است،و البته چنين روزى دور نيست. مجله زن روز در شماره�?87 ص�?حه 8 رپرتاژى از زنى به نام مرضيه و مردى به نام رضا تحت عنوان�?«زن كرايه�?اى�?»تهيه كرده است و بدبختى زن بيچاره�?اى را شرح داده است. اين داستان طبق اظهارات رضا از خواستگارى زن آغاز شده،يعنى براى اولين بار از �?رمول�?«چهل پيشنهاد»پيروى شده است و زن به خواستگارى مرد ر�?ته است. بديهى است داستانى كه از خواستگارى زن از مرد آغاز گردد،پايانى بهتر از آن نمى�?تواند داشته باشد. اما طبق اظهارات مرضيه مردى هوسران و قسى القلب،زنى را به عنوان اينكه مى�?خواهد او را زوجه دائم خود قرار دهد و از او و �?رزندان او حمايت و سرپرستى كند اغ�?ال كرده و بدون آنكه زن بدبخت�?خواسته باشد،او را به نام اينكه صيغه كرده است مورد كامجويى و سپس بى�?اعتنايى قرار داده است. اگر اين اظهارات صحيح باشد،عقدى است�?باطل.مردى قسى،زنى بى خبر و بى اطلاع از قانون شرعى و عر�?ى را مورد تجاوز قرار داده و بايد مجازات شود. قبل از اينكه امثال رضاها مجازات شوند،بايد تربيت�?شوند و قبل از آن كه رضاها مجازات يا تربيت�?شوند بايد مرضيه�?ها آگاهانيده شوند. جنايتى كه از قساوت مردى و بى�?خبرى و غ�?لت زنى سرچشمه گر�?ته است،چه ربطى به قانون دارد كه مجله زن روز قيا�?ه حق به جانب به رضا مى�?دهد و بعد نيز تيغ خود را متوجه قانون مى�?كند؟آيا اگر قانون ازدواج موقت نمى�?بود،رضاى قسى القلب مرضيه غا�?ل و بى�?خبر را آرام مى�?گذاشت؟ چرا از زير بار تربيت و آگاهانيدن زن و مرد شانه خالى مى�?كنيد،حقوق و وظاي�? شرعى زن و مرد را كتمان مى�?كنيد و زنان بيچاره را اغ�?ال كرده يگانه قانون حامى و راستگوى زن را دشمن او معر�?ى مى�?كنيد و با دست�?خود او مى�?خواهيد يگانه پناهگاه او را بكوبيد؟ نكاح منقطع چون به هر حال نوعى اجازه تعدد زوجات است و تعدد زوجات محكوم است، پس نكاح منقطع محكوم است. راجع به اينكه نكاح منقطع براى چه گونه ا�?رادى تشريع شده،در دنباله همين مبحث و راجع به خود تعدد زوجات به يارى خدا جداگانه و م�?صل بحث�?خواهيم كرد. 8- سرنوشت �?رزندان در ازدواج موقت نكاح منقطع از نظر اينكه دوام ندارد،آشيانه نامناسبى براى كودكانى است كه بعدا به وجود مى�?آيند.لازمه نكاح منقطع اين است كه �?رزندان آينده،بى سرپرست و از حمايت پدرى مهربان و مادرى دلگرم به خانه و آشيانه محروم بمانند. اين ايراد ايرادى است كه مجله زن روز بسيار روى آن تكيه كرده است،ولى با توضيحاتى كه داديم گمان نمى�?كنم جاى بحث و ايرادى باشد. گ�?تيم كه يكى از ت�?اوتهاى ازدواج موقت و ازدواج دائم مربوط به توليد نسل است.در ازدواج دائم هيچ يك از زوجين بدون جلب رضايت ديگرى نمى�?تواند از زير بار تناسل شانه خالى كند،بر خلا�? ازدواج موقت كه هر دو طر�? آزادند.در ازدواج موقت،زن نبايد مانع استمتاع مرد بشود ولى مى�?تواند بدون آنكه لطمه�?اى به استمتاع مرد وارد آيد مانع حاملگى خود بشود و اين موضوع با وسايل ضد آبستنى امروز كاملا حل شده است. عليهذا اگر زوجين در ازدواج موقت مايل باشند توليد �?رزند كنند و مسؤوليت نگهدارى و تربيت �?رزند آتيه را بپذيرند،توليد �?رزند مى�?كنند.بديهى است كه از نظر عاط�?ه طبيعى �?رقى ميان �?رزند زوجه دائم با زوجه موقت نيست و اگر �?رضا پدر يا مادر از وظي�?ه خود امتناع كند قانون آنها را مكل�? و مجبور مى�?كند،همان گونه كه در صورت وقوع طلاق قانون بايد دخالت كند و مانع ضايع شدن حقوق �?رزندان گردد،و اگر مايل نباشند كه توليد �?رزند نمايند و هد�?شان از ازدواج موقت �?قط تسكين غريزه است از به وجود آمدن �?رزند جلوگيرى مى�?كنند. همچنانكه مى�?دانيم كليسا جلوگيرى از آبستنى را امر نامشروع مى�?داند ولى از نظر اسلام اگر زوجين از اول مانع پيدايش �?رزند بشوند مانعى ندارد اما اگر نط�?ه منعقد شد و هسته اولى تكوين �?رزند به وجود آمد،اسلام به هيچ وجه اجازه معدوم كردن آن را نمى�?دهد. اينكه �?قهاى شيعه مى�?گويند هد�? ازدواج دائم توليد نسل است و هد�? ازدواج موقت استمتاع و تسكين غريزه است،همين منظور را بيان مى�?كنند. 9- ازدواج موقت و مساله حرمسرا يكى از سوژه�?هايى كه مغرب زمين عليه مشرق زمين در دست دارد و به رخ او مى�?كشد و برايش �?يلمها و نمايشنامه�?ها تهيه كرده و مى�?كند،مساله تشكيل حرمسراست كه متاس�?انه در تاريخ مشرق زمين نمونه�?هاى زيادى مى�?توان از آن يا�?ت. زندگى برخى از خل�?ا و سلاطين مشرق زمين،نمونه كاملى از اين ماجرا به شمار مى�?رود و حرمسرا سازى مظهر اتم و اكمل هوسرانى و هوا پرستى يك مرد شرقى قلمداد مى�?گردد. مى�?گويند مجاز شمردن ازدواج موقت مساوى است�?با مجاز دانستن تشكيل حرمسرا كه نقطه ضع�? و مايه سرا�?كندگى مشرق زمين در برابر مغرب زمين است، بلكه مساوى است�?با مجاز شمردن هوسرانى و هواپرستى كه به هر شكل و هر صورت باشد منا�?ى اخلاق و پيشر�?ت و عامل سقوط و تباهى است. عين اين مطلب درباره تعدد زوجات گ�?ته شده است.جواز تعدد زوجات را به عنوان جواز تشكيل حرمسرا ت�?سير كرده�?اند. ما درباره تعدد زوجات جداگانه بحث�?خواهيم كرد و اكنون بحث�?خود را اختصاص مى�?دهيم به ازدواج موقت. اين مساله را از دو جهت�?بايد بررسى كرد:يكى از اين نظر كه عامل تشكيل حرمسرا از جنبه اجتماعى چه بوده است؟آيا قانون ازدواج موقت در تشكيل حرمسراهاى مشرق زمين تاثيرى داشته است�?يا نه؟ دوم اينكه آيا منظور از تشريع قانون ازدواج موقت اين بوده است كه ضمنا وسيله هوسرانى و حرمسراسازى براى عده�?اى از مردان �?راهم گردد يا نه؟ 10- علل اجتماعى حرمسراسازى اما بخش اول.پيدايش حرمسرا معلول دست�?به دست دادن دو عامل است: اولين عامل حرمسراسازى تقوا و ع�?ا�? زن است;يعنى شرايط اخلاقى و اجتماعى محيط بايد طورى باشد كه به زنان اجازه ندهد در حالى كه با مرد بخصوصى رابطه جنسى دارند با مردان ديگر نيز ارتباط داشته باشند.در اين شرايط مرد هوسران عياش متمكن چاره خود را منحصر مى�?بيند كه گروهى از زنان را نزد خود گرد آورده حرمسرايى تشكيل دهد. بديهى است كه اگر شرايط اخلاقى و اجتماعى،ع�?ا�? و تقوا را بر زن لازم نشمارد و زن رايگان و آسان خود را در اختيار هر مردى قرار دهد و مردان بتوانند هر لحظه با هر زنى هوسرانى كنند و وسيله هوسرانى همه جا و هر وقت و در هر شرايطى �?راهم باشد، هرگز اين گونه مردان زحمت تشكيل حرمسراهايى عريض و طويل با هزينه هنگ�?ت و تشكيلات وسيع به خود نمى�?دهند. عامل ديگر،نبودن عدالت اجتماعى است.هنگامى كه عدالت اجتماعى برقرار نباشد، يكى غرق دريا دريا نعمت و ديگرى گر�?تار كشتى كشتى �?قر و ا�?لاس و بيچارگى باشد، گروه زيادى از مردان از تشكيل عائله و داشتن همسر محروم مى�?مانند و عدد زنان مجرد ا�?زايش مى�?يابد و زمينه براى حرمسراسازى �?راهم مى�?گردد. اگر عدالت اجتماعى برقرار و وسيله تشكيل عائله و انتخاب همسر براى همه �?راهم باشد،قهرا هر زنى به مرد معينى اختصاص پيدا مى�?كند و زمينه عياشى و هوسرانى و حرمسراسازى منت�?ى مى�?گردد. مگر عده زنان چقدر از مردان زيادتر است كه با وجود اينكه همه مردان بالغ از داشتن همسر برخوردار باشند،باز هم براى هر مردى و لا اقل براى هر مرد متمكن و پولدارى امكان تشكيل حرمسرا باقى بماند؟ عادت تاريخ اين است كه سرگذشت�?حرمسراهاى دربارهاى خل�?ا و سلاطين را نشان دهد، عيشها و عشرتهاى آنها را مو به مو شرح دهد اما از توضيح و تشريح محروميتها و ناكاميها و حسرتها و آرزو به گور ر�?تن�?هاى آنان كه در پاى قصر آنها جان داده�?اند و شرايط اجتماعى به آنها اجازه انتخاب همسر نمى�?داده است�?سكوت نمايد. ده�?ها و صدها زنانى كه در حرمسراها بسر مى�?برده�?اند،در واقع حق طبيعى يك عده محروم و بيچاره بوده�?اند كه تا آخر عمر مجرد زيسته�?اند. مسلما اگر اين دو عامل معدوم گردد;يعنى ع�?ا�? و تقوا براى زن امر لازم شمرده شود و كاميابى جنسى جز در كادر ازدواج(اعم از دائم يا موقت) ناممكن گردد و از طر�? ديگر ناهمواريهاى اقتصادى،اجتماعى از ميان برود و براى همه ا�?راد بالغ امكان است�?اده از طبيعى�?ترين حق بشرى يعنى حق تاهل �?راهم گردد،تشكيل حرمسرا امرى محال و ممتنع خواهد بود. يك نگاه مختصر به تاريخ نشان مى�?دهد كه قانون ازدواج موقت كوچكترين تاثيرى در تشكيل حرمسرا نداشته است.خل�?اى عباسى و سلاطين عثمانى كه بيش از همه به اين عنوان شهرت دارند،هيچ كدام پيرو مذهب شيعه نبوده�?اند كه از قانون ازدواج موقت است�?اده كرده باشند. سلاطين شيعه مذهب با آنكه مى�?توانسته�?اند اين قانون را بهانه كار قرار دهند، هرگز به پايه خل�?اى عباسى و سلاطين عثمانى نرسيده�?اند.اين خود مى�?رساند كه اين ماجرا معلول اوضاع خاص اجتماعى ديگر است. 11- آيا تشريع ازدواج موقت�?براى تامين هوسرانى است؟ اما بخش دوم.در هر چيزى اگر بشود ترديد كرد،در اين جهت نمى�?توان ترديد كرد كه اديان آسمانى عموما بر ضد هوسرانى و هوا پرستى قيام كرده�?اند،تا آنجا كه در ميان پيروان غالب اديان ترك هوسرانى و هوا پرستى به صورت تحمل رياضتهاى شاقه درآمده است. يكى از اصول واضح و مسلم اسلام مبارزه با هوا پرستى است.قرآن كريم هواپرستى را در ردي�? بت پرستى قرار داده است.در اسلام آدم�?«ذواق�?»يعنى كسى كه هد�?ش اين است كه زنان گوناگون را مورد كامجويى و«چشش�?»قرار دهد،ملعون و مبغوض خداوند معر�?ى شده است.ما آنجا كه راجع به طلاق بحث مى�?كنيم مدارك اسلامى اين مطلب را نقل خواهيم كرد. امتياز اسلام از برخى شرايع ديگر به اين است كه رياضت و رهبانيت را مردود مى�?شمارد،نه اينكه هواپرستى را جايز و مباح مى�?داند.از نظر اسلام تمام غرايز(اعم از جنسى و غيره)بايد در حدود اقتضاء و احتياج طبيعت اشباع و ارضاء گردد.اما اسلام اجازه نمى�?دهد كه انسان آتش غرايز را دامن بزند و آنها را به شكل يك عطش پايان ناپذير روحى درآورد.از اين رو اگر چيزى رنگ هوا پرستى يا ظلم و بى�?عدالتى به خود بگيرد،كا�?ى است كه بدانيم مطابق منظور اسلام نيست. جاى ترديد نيست كه هد�? مقنن قانون ازدواج موقت اين نبوده است كه وسيله عياشى و حرمسراسازى براى مردم هوا پرست و وسيله بدبختى و دربدرى براى يك زن و يك عده كودك �?راهم سازد. تشويق و ترغيب �?راوانى كه از طر�? ائمه دين به امر ازدواج موقت�?شده است، �?لس�?ه خاصى دارد كه عن قريب توضيح خواهم داد. 12- حرمسرا در دنياى امروز اكنون ببينيم دنياى امروز با تشكيل حرمسرا چه كرده است.دنياى امروز رسم حرمسرا را منسوخ كرده است.دنياى امروز حرمسرادارى را كارى ناپسند مى�?داند و عامل وجود آن را از ميان برده است.اما كدام عامل؟آيا عامل ناهمواريهاى اجتماعى را از ميان برده است و در نتيجه همه جوانان رو به ازدواج آورده�?اند و از اين راه زمينه حرمسراسازى را از ميان برده است؟ خير،كار ديگرى كرده است;با عامل اول يعنى ع�?ا�? و تقواى زن مبارزه كرده و بزرگترين خدمت را از اين راه به جنس مرد انجام داده است.تقوا و ع�?ا�? زن به همان نسبت كه به زن ارزش مى�?دهد و او را عزيز و گرانبها مى�?كند،براى مرد مانع شمرده مى�?شود. دنياى امروز كارى كرده است كه مرد عياش اين قرن نيازى به تشكيل حرمسرا با آنهمه خرج و زحمت ندارد.براى مرد اين قرن از بركت تمدن غرب همه جا حرمسراست. مرد اين قرن براى خود لازم نمى�?داند كه به اندازه هارون الرشيد و �?ضل بن يحيى برمكى پول و قدرت داشته باشد تا به اندازه آنها جنس زن را در نوعهاى مختل�? و رنگهاى مختل�? مورد بهره�?بردارى قرار دهد. براى مرد اين قرن،داشتن يك اتومبيل سوارى و ماهى دو سه هزار تومان در آمد كا�?ى است تا آنچنان وسيله عياشى و بهره بردارى از جنس زن را �?راهم كند كه هارون الرشيد هم در خواب نديده است.هتلها و رستورانها و كا�?ه�?ها از پيشتر آمادگى خود را به جاى حرمسرا براى مرد اين قرن اعلام كرده�?اند. جوانى مانند عادل كوتوالى در اين قرن با كمال صراحت ادعا مى�?كند كه در آن واحد بيست و دو معشوقه در شكلها و قيا�?ه�?هاى مختل�? داشته است.چه از اين بهتر براى مرد اين قرن!مرد اين قرن از بركت تمدن غربى چيزى از حرمسرادارى جز مخارج هنگ�?ت و زحمت و دردسر از دست نداده است. اگر قهرمان�?«هزار و يك شب�?»سر از خاك بردارد و امكانات وسيع عيش و عشرت و ارزانى و رايگانى زن امروز را ببيند،به هيچ وجه حاضر به تشكيل حرمسرا با آنهمه خرج و زحمت نخواهد شد،و از مردم مغرب زمين كه او را از زحمت�?حرمسرادارى معا�? كرده�?اند تشكر خواهد كرد و بى�?درنگ اعلام خواهد كرد تعدد زوجات و ازدواج موقت ملغى،زيرا اينها براى مردان در برابر زنان تكلي�? و مسؤوليت ايجاد مى�?كند. اگر بپرسيد برنده اين بازى ديروز و امروز معلوم شد،پس بازنده كيست؟ متاس�?انه بايد بگويم آن كه هم ديروز و هم امروز بازى را باخته است،آن موجود خوش باور و ساده�?دلى است كه به نام جنس زن معرو�? است. 13- منع خلي�?ه از ازدواج موقت ازدواج موقت از مختصات �?قه جع�?رى است;ساير رشته�?هاى �?قهى اسلامى آن را مجاز نمى�?شمارند.من به هيچ وجه مايل نيستم وارد نزاع اسلام بر انداز شيعه و سنى بشوم. در اينجا �?قط اشاره مختصرى به تاريخچه اين مساله مى�?كنم. مسلمانان ات�?اق و اجماع دارند كه در صدر اسلام ازدواج موقت مجاز بوده است و رسول اكرم در برخى از س�?رها كه مسلمانان از همسران خود دور مى�?ا�?تادند و در ناراحتى بسر مى�?بردند،به آنها اجازه ازدواج موقت مى�?داده است.و همچنين مورد ات�?اق مسلمانان است كه خلي�?ه دوم در زمان خلا�?ت�?خود نكاح منقطع را تحريم كرد. خلي�?ه دوم در عبارت معرو�? و مشهور خود چنين گ�?ت:«دو چيز در زمان پيغمبر روا بود، من امروز آنها را ممنوع اعلام مى�?كنم و مرتكب آنها را مجازات مى�?نمايم:متعه زنها و متعه حج�?». گروهى از اهل تسنن عقيده دارند كه نكاح منقطع را پيغمبر اكرم خودش در اواخر عمر ممنوع كرده بود و منع خلي�?ه در واقع اعلام ممنوعيت آن از طر�? پيغمبر اكرم بوده است.ولى چنانكه مى�?دانيم عبارتى كه از خود خلي�?ه رسيده است،خلا�? اين مطلب را بيان مى�?كند. توجيه صحيح اين مطلب همان است كه علامه كاش�? الغطاء بيان كرده�?اند.خلي�?ه از آن جهت�?به خود حق داد اين موضوع را قدغن كند كه تصور مى�?كرد اين مساله داخل در حوزه اختيارات ولى امر مسلمين است;هر حاكم و ولى امرى مى�?تواند از اختيارات خود به حسب مقتضاى عصر و زمان در اين گونه امور است�?اده كند . به عبارت ديگر،نهى خلي�?ه نهى سياسى بود نه نهى شرعى و قانونى.طبق آنچه از تاريخ است�?اده مى�?شود،خلي�?ه در دوره زعامت،نگرانى خود را از پراكنده شدن صحابه در اقطار كشور تازه وسعت�?يا�?ته اسلامى و اختلاط با ملل تازه مسلمان پنهان نمى�?كرد; تا زنده بود مانع پراكنده شدن آنها از مدينه بود;به طريق اولى از امتزاج خونى آنها با تازه مسلمانان قبل از آن كه تربيت اسلامى عميقا در آنها اثر كند ناراضى بود و آن را خطرى براى نسل آينده به شمار مى�?آورد،و بديهى است كه اين علت امر موقتى بيش نبود.و علت اينكه مسلمين آنوقت زير بار اين تحريم خلي�?ه ر�?تند اين بود كه �?رمان خلي�?ه را به عنوان يك مصلحت�?سياسى و موقتى تلقى كردند نه به عنوان يك قانون دائم،و الا ممكن نبود خلي�?ه وقت�?بگويد پيغمبر چنان دستور داده است و من چنين دستور مى�?دهم و مردم هم سخن او را بپذيرند. ولى بعدها در اثر جريانات بخصوصى�?«سيره�?»خل�?اى پيشين،بالاخص دو خلي�?ه اول،يك برنامه ثابت تلقى شد و كار تعصب به آنجا كشيد كه شكل يك قانون اصلى به خود گر�?ت. لهذا ايرادى كه در اينجا بر برادران اهل سنت ما وارد است�?بيش از آن است كه بر خود خلي�?ه وارد است.خلي�?ه به عنوان يك نهى سياسى و موقت-نظير تحريم تنباكو در قرن ما-نكاح منقطع را تحريم كرد،ديگران نمى�?بايست�?به آن شكل ابديت�?بدهند. بديهى است كه نظريه علامه كاش�? الغطاء ناظر بدين نيست كه آيا دخالت�?خلي�?ه از اصل صحيح بود يا نبود،و هم ناظر بدين نيست كه آيا مساله ازدواج موقت جزء مسائلى است كه ولى شرعى مسلمين مى�?تواند و لو براى مدت موقت قدغن كند يا نه، بلكه صر�?ا ناظر بدين جهت است كه آنچه در آغاز صورت گر�?ت�?با اين نام و اين عنوان بود و به همين جهت مواجه با عكس العمل مخال�? از طر�? عموم مسلمين نگرديد. به هر حال ن�?وذ و شخصيت�?خلي�?ه و تعصب مردم در پيروى از سيرت و روش كشوردارى او سبب شد كه اين قانون در محاق نسيان و �?راموشى قرار گيرد و اين سنت كه مكمل ازدواج دائم است و تعطيل آن ناراحتيها به وجود مى�?آورد،براى هميشه متروك بماند. اينجا بود كه ائمه اطهار-كه پاسداران دين مبين هستند-به خاطر اينكه اين سنت اسلامى متروك و �?راموش نشود آن را ترغيب و تشويق �?راوان كردند.امام جع�?ر صادق عليه السلام مى�?�?رمود:يكى از موضوعاتى كه من هرگز در بيان آن تقيه نخواهم كرد موضوع متعه است. و اينجا بود كه يك مصلحت و حكمت ثانوى با حكمت اولى تشريع نكاح منقطع توام شد و آن كوشش در احياء يك�?«سنت متروكه�?»است.به نظر اين بنده آنجا كه ائمه اطهار مردان زندار را از اين كار منع كرده�?اند به اعتبار حكمت اولى اين قانون است، خواسته�?اند بگويند اين قانون براى مردانى كه احتياجى ندارند وضع نشده است، همچنانكه امام كاظم عليه السلام به على بن يقطين �?رمود: «تو را با نكاح متعه چه كار و حال آنكه خداوند تو را از آن بى�?نياز كرده است.» و به ديگرى �?رمود: «اين كار براى كسى رواست كه خداوند او را با داشتن همسرى از اين كار بى�?نياز نكرده است.و اما كسى كه داراى همسر است،�?قط هنگامى مى�?تواند دست�?به اين كار بزند كه دسترسى به همسر خود نداشته باشد.» و اما آنجا كه عموم ا�?راد را ترغيب و تشويق كرده�?اند،به خاطر حكمت ثانوى آن يعنى�?«احياء سنت متروكه�?»بوده است زيرا تنها ترغيب و تشويق نيازمندان براى احياء اين سنت متروكه كا�?ى نبوده است. اين مطلب را به طور وضوح از اخبار و روايات شيعه مى�?توان است�?اده كرد. به هر حال آنچه مسلم است اين است كه هرگز منظور و مقصود قانونگذار اول از وضع و تشريع اين قانون و منظور ائمه اطهار از ترغيب و تشويق به آن اين نبوده است كه وسيله هوسرانى و هوا پرستى و حرمسرا سازى براى حيوان ص�?تان و يا وسيله بيچارگى براى عده�?اى زنان اغ�?ال شده و �?رزندان بى�?سرپرست �?راهم كنند. 14- حديثى از على عليه السلام آقاى مهدوى نويسنده�?«چهل پيشنهاد»در شماره�?87 مجله زن روز مى�?نويسد: «در كتاب الاحوال الشخصيه تالي�? شيخ محمد ابو زهره از امير المؤمنين نقل شده است: لا اعلم احدا تمتع و هو محصن الا رجمته بالحجارة.» آقاى مهدوى اين عبارت را اينچنين ترجمه كرده�?اند: «هر گاه بدانم شخص نا اهلى متعه كرده است،حد زناى محصن را بر او جارى ساخته و سنگسارش خواهم كرد.» اولا اگر بناست ما در مقابل گ�?تار امير المؤمنين عليه السلام تسليم باشيم، چرا اينهمه رواياتى كه از آن حضرت در كتب شيعه و غير شيعه در باب متعه روايت�?شده كنار بگذاريم و به اين يك روايت كه ناقل آن يكى از علماى اهل تسنن است و سند معلومى ندارد بچسبيم؟ از سخنان بسيار پر ارزش امير المؤمنين اين است كه: «اگر عمر سبقت نمى�?جست و متعه را تحريم نمى�?كرد،احدى جز ا�?رادى كه سرشتشان منحر�? است زنا نمى�?كرد». يعنى اگر متعه تحريم نشده بود،هيچ كس از نظر غريزه اجبار به زنا پيدا نمى�?كرد;تنها كسانى مرتكب اين عمل مى�?شدند كه همواره عمل خلا�? قانون را بر عمل قانونى ترجيح مى�?دهند. ثانيا معنى عبارت بالا اين است:«هر گاه بدانم شخص زندارى متعه كرده است،او را سنگسار مى�?كنم�?».من نمى�?دانم چرا آقاى مهدوى كلمه�?«محصن�?»را كه به معنى مرد زندار است�?«نا اهل�?»ترجمه كرده�?اند. عليهذا مقصود روايت اين است كه ا�?راد زندار حق ندارند نكاح منقطع كنند.و اگر مقصود اين بود كه هيچ كس حق ندارد متعه بگيرد،قيد«و هو محصن�?»لغو بود. پس اين روايت،اگر اصلى داشته باشد،آن نظر را تاييد مى�?كند كه مى�?گويد: «قانون متعه براى مردمان نيازمند به زن يعنى ا�?راد مجرد يا ا�?رادى كه همسرانشان نزدشان نيستند تشريع شده است�?».پس اين روايت دليل بر جواز ازدواج موقت است نه دليل بر حرمت آن. 15- انتقادات نويسنده�?«چهل پيشنهاد»در شماره�?87 مجله زن روز نكاح منقطع را مورد نقد قرار داده است. اولا مى�?گويد: «موضوع قانون نكاح يا ازدواج منقطع طورى ناراحت كننده است كه حتى نويسندگان قانون ازدواج نتوانسته�?اند در خصوص آن شرح و ت�?صيل بدهند.مثل اينكه از كار خودشان ناراضى بوده�?اند كه �?قط براى ح�?ظ ظاهر،به موجب مواد 1075،1076،1077 ال�?اظ و عباراتى سرهم بندى كرده گذشته�?اند. تنظيم كنندگان مواد قانونى مربوط به نكاح منقطع(متعه)طورى از كار خودشان ناراضى بوده�?اند كه اساسا عقد مزبور را تعري�? نكرده�?اند و تشري�?ات و شرايط آن را توضيح نداده�?اند...» سپس آقاى نويسنده خودشان اين نقص قانون مدنى را جبران مى�?كنند و نكاح منقطع را تعري�? مى�?كنند و مى�?گويند: «نكاح مزبور عبارت است از اينكه زن مجرد در برابر اخذ اجرت و دستمزد معين و مشخص در مدت و زمانى معلوم و معين و لو چند ساعت و يا چند دقيقه خودش را براى قضاى شهوت و تمتع و اجراى اعمال جنسى در اختيار مرد مى�?گذارد.» آنگاه مى�?گويند: «براى ايجاب و قبول عقد نكاح مزبور در كتب �?قه شيعه ال�?اظ عربى مخصوص ذكر شده است كه قانون مدنى به آنها اشاره و توجه نكرده و مثل اينكه از نظر قانونگذار به هر ل�?ظى كه دلالت�?بر مقصود بالا(يعنى م�?هوم اجاره و دستمزد گر�?تن)نمايد و لو غير عربى هم باشد واقع مى�?شود». از نظر آقاى نويسنده: ال�?.قانون مدنى نكاح منقطع را تعري�? نكرده و شرايط آن را توضيح نداده است. ب.ماهيت نكاح منقطع اين است كه زن خود را در مقابل دستمزد معينى به مردى اجاره مى�?دهد. ج.از نظر قانون مدنى هر ل�?ظى كه دلالت�?بر م�?هوم مورد اجاره واقع شدن زن بكند،براى ايجاب و قبول نكاح منقطع كا�?ى است. من از آقاى نويسنده دعوت مى�?كنم يك بار ديگر قانون مدنى را مطالعه كنند و با دقت مطالعه كنند و همچنين از خوانندگان مجله زن روز خواهش مى�?كنم هر طور هست�?يك نسخه از قانون مدنى تهيه و در قسمتهاى ذيل دقت كنند. در قانون مدنى،�?صل ششم از«كؼ/

شهيد مرتضى مطهري

© کپی رایت توسط : موسسه فرهنگي خانواده امين (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .

نوشته شده در تاریخ : 2 مهر ماه ، 1384 (4994 مشاهده)